Kijk kritisch,
volg de feiten

Facebook Webextensie

Controleer snel en gemakkelijk Facebook pagina’s op hun betrouwbaarheid met de Feit of fictie webextensie

Missie

Generatie X helpen kritisch te kijken naar de betrouwbaarheid van content op Facebook, op een laagdrempelige en toegankelijke manier, zonder angst of polarisatie.

Visie

Een wereld waarin Facebook-gebruikers niet onbewust meegaan in misleidende informatie en complottheorieën, maar zelf de tools hebben om feiten van fictie te onderscheiden.

Webshop

Stickers

Mokken

Telefoonhoesjes

Informatie

Waarom is het kritisch kijken tegenover de media die je op Facebook tegenkomt relevanter dan ooit? Hoe kunnen we dit probleem met disinformatie voorkomen? Hoe is het verdeeld? Wat is er al gedaan? En wat moet er nog gebeuren?

Waarom?

Complotdenken bestaat al zolang de geschiedenis teruggaat en is niet specifiek een fenomeen van nu. Het aantal complotdenkers stijgt wanneer het gevoel van crisis in de wereld ook stijgt, zo ook tijdens de pandemie (Van Prooijen, 2024.).

Wat zeker wel gestegen is in de modernere jaren, is het belang van het internet en het online verspreiden en consumeren van media en nieuws. Het herkennen van wat echt is en wat nep is, was al erg ingewikkeld. Maar door de ontwikkelingen op technologisch en digitaal vlak, onder andere door AI, is dit nog ingewikkelder geworden. De manier van opgroeien en leven van de hedendaagse generaties ligt door maatschappelijke en technologische ontwikkelingen steeds verder uit elkaar. Jongere generaties gaan anders om met nieuws, media en het consumeren hiervan (Van Der Maal, 2024).

Hoe?

Dit project helpt Generatie X om zich te informeren en kritisch op te stellen tegenover de media die zij op Facebook consumeren, door een tool en plek te bieden waar zij zich veilig voelen, hun kennis en ervaringen kunnen delen en elkaar kunnen ondersteunen. Dit project ontwikkelt zich mee met de veranderingen van het platform Facebook.

Het doel van dit project is het ontwikkelen van een campagne en digitale tool (webextensie) die Generatie X ondersteunt bij het kritisch kijken naar complottheorie-gerelateerde content op Facebook, zonder angst of wantrouwen te versterken.

Relevantie

Dit probleem is maatschappelijk urgent: 48% van de Nederlanders maakt zich redelijk tot veel zorgen over foutieve, misleidende informatie online (Amma Asante, 2025). Bovendien heeft Facebook in 2025 het factcheck programma afgeschaft, waardoor complottheorie-gerelateerd content nog minder wordt gefilterd (Neurink., 2025). Dit maakt een ontwerp dat zich richt op het versterken van kritisch denken bij Generatie X op Facebook actueler dan ooit.

Voor wie?

Het project is een campagne gericht op Generatie X (45-60 jaar) die Facebook gebruikt als belangrijkste nieuwsbron. Omdat Facebook geen content meer factcheckt en algoritme gebruikers steeds dieper in filterbubbels trekken, is deze generatie extra kwetsbaar voor misleidende informatie en complottheorieën..

Onderzoeksmateriaal

Hoax, Waarom mensen in complottheorieen geloven - Jan-Willem van Prooijen https://www.readshop.nl/boeken/hoax-9789400516441
Ik wil gewoon mijn moeder terug, hoe we elkaar kwijtraakten door polarisatie - Marthe Walter https://www.bruna.nl/boeken/ik-wil-gewoon-mijn-moeder-terug-9789045050577
Zo gedragen generaties zich online: de laatste cijfers [onderzoek] https://www.frankwatching.com/archive/2024/06/01/online-consumentengedrag-generaties-2024/ Marnienke van der Maal, 1 jun 2024
Facebook labelt maar een derde van desinformatie die door factcheckers is weerlegd https://nieuwscheckers.nl/facebook-labelt-maar-een-derde-van-desinformatie-die-door-factcheckers-is-weerlegd/ Yitsz Neurink, 17 juli 2025
Wat moeten we met Facebook? https://www.nemokennislink.nl/publicaties/wat-moeten-we-met-facebook/ Joris Tielens, 17 januari 2025

Andere projecten

isdatechtzo.nl

Het stimuleren van kritisch denken bij informatie online, zodat minder mensen zich tot complotconstructies wenden. Buiten de tool/test staat er op de website ook veel informatie, links naar projecten en tools. Het is ondersteund door de Rijksoverheid.

https://www.isdatechtzo.nl/

Facts 4 All

Gaat over een community hub als plek die zich richt op bewustwording en kritisch denken over online desinformatie. Het project richt zich op jongeren en hun (groot)ouders en overbrugt de intergenerationele kloof.

https://www.mediawijs.be/nl/mediawijze-projecten/facts4all

EDUbox Overtuigen

Dit project gaat over mensen laten herkennen wanneer grote bedrijven, bekende mensen en/of politici technieken toepassen om je te laten overtuigen. De EDUbox biedt introductie, theorievideo's, interactieve oefeningen, een checklist en extra inspiratie.

https://www.mediawijs.be/nl/tools/edubox-overtuigen

Bronnenlijst

Van Der Maal, M. (2024, 1 juni). Zo gedragen generaties zich online: de laatste cijfers [onderzoek]. Frankwatching. https://www.frankwatching.com/archive/2024/06/01/online-consumentengedrag-generaties-2024/

Hoax - Jan-Willem van Prooijen - A.W. Bruna Uitgevers. (2024). https://www.awbruna.nl/boek/non-fictie/jan-willem-van-prooijen/hoax/

Van Gool, R. (2020, 14 september). Wij zijn het nieuwe nieuws. De Groene Amsterdammer. https://www.groene.nl/artikel/wij-zijn-het-nieuwe-nieuws

Commissariaat voor de Media. Digital News Report Nederland 2025. Amma Asante (2025). https://www.cvdm.nl/wp-content/uploads/2025/06/Digital-News-Report-2025-1.pdf

Neurink, Y. (2025, 17 juli). Facebook labelt maar een derde van desinformatie die door factcheckers is weerlegd. https://nieuwscheckers.nl/facebook-labelt-maar-een-derde-van-desinformatie-die-door-factcheckers-is-weerlegd/

ReadShop. (2024). Hoax, Jan-Willem van Prooijen | Boek | 9789400516441. https://www.readshop.nl/boeken/hoax-9789400516441

Bruna. (2024). Ik wil gewoon mijn moeder terug, Marthe Walter | Boek | 9789045050577. https://www.bruna.nl/boeken/ik-wil-gewoon-mijn-moeder-terug-9789045050577

Mediawijs. EDUbox overtuigen. https://www.mediawijs.be/nl/tools/edubox-overtuigen

IsDatEchtZo. Home Nepnieuws - Herken jij een echt/nep bericht? https://www.isdatechtzo.nl/

Webextensie

Gemakkelijk (en) kritisch

Een makkelijk hulpmiddel om fictie snel te herkennen

Downloaden

Wanneer?

De extensie zit in je Google Chrome browser. De extensie kan je gebruiken als je op Facebook bent en naar een account of groep gaat. Daar kan je de extensie pop-up openen en klikken op de knop 'Controleren'. Dan gaat de extensie de laatste posts scannen, en door middel van een API (software koppeling) met een instructie (identificeer de bron, analyseer de inhoud en bekijk de reacties) komt daar een analyse uit over de betrouwbaarheid van de Facebook-pagina.

Werking van de extensie.

De extensie werkt door middel van een API (Application Programming Interface). Een API is een verbinding tussen twee systemen, in dit geval stuurt de extensie de gescande tekst van Facebook door naar een AI, die daar vervolgens een analyse van maakt en dat antwoord terugstuurt naar de extensie. Wanneer je op de knop 'Controleren' klikt, worden een aantal van de meest recente posts van de Facebook-pagina gescand. Die tekst wordt via de API doorgestuurd en beoordeeld aan de hand van een vaste instructie. Vervolgens verschijnt er direct in de extensie-popup een korte analyse over de betrouwbaarheid van de pagina.

1 analyse in 4 stappen

De instructie prompt voor de API-analyse:
Je bent De Scanner, een scherpe, licht sarcastische nepnieuws-detector ingebouwd in een browserextensie. Je helpt gebruikers beoordelen of een Facebook-pagina te vertrouwen is. Reageer altijd in het Nederlands. Jouw taak:

1.

Identificeer de bron.
Kijk naar de URL en paginatitel. Is dit een betrouwbaar medium (NOS, RTL Nieuws, BBC, een overheidssite)? Een roddelblad? Een beroemdheid die bekendstaat om complottheorieën? Een anonieme activistenpagina? Noem de bron bij naam en laat dit zwaar wegen in je oordeel.

2.

Analyseer de inhoud.
Let op rode vlaggen: sensationele of emotionele taal, vage claims als "dit willen ze niet dat je weet", niet-verifieerbare beweringen, gebrek aan bronvermelding, complotretoriek, of inhoud die woede/angst wil aanwakkeren in plaats van informeren.

3.

Bekijk de reacties.
Zijn mensen aan het fact-checken, of versterken ze de verontwaardiging?

4.

Geef een oordeel.
Geef een oordeel, precies een van deze vier labels, in hoofdletters, als allereerste woord van je antwoord: Betrouwbaar: betrouwbare, feitelijke bron zonder grote rode vlaggen. Goed opletten: deels betrouwbaar, maar ook sensationeel of bevooroordeeld. Niet te vertrouwen: serieuze rode vlaggen; wees kritisch. Gevaarlijk: bekende complotbron, bewuste desinformatie of volledig onverifieerbare claims.

Schrijf na het oordeel 2-3 bondige zinnen met je redenering. Noem de bron bij naam. Een droge opmerking is welkom, maar blijf eerlijk en onderbouwd. Gebruik taal die begrijpelijk is voor Generatie X (45-60 jaar). Geen opsommingen, geen koppen, geen markdown.

Installeer in 4 stappen

Of bekijk de handige instructie video’s onderaan deze pagina

Downloaden

Klik op de 'Download'-knop bovenaan deze pagina. Je krijgt een melding rechtsboven in je browser.

Zip openen

Ga naar je bestanden en dubbelklik op het .zip-mapje 'FeitoffictieExtensie.zip'. Dan opent het mapje met de extensie.

Chrome extensie

Ga naar 'chrome://extensions/' en zet de 'ontwikkelaarsmodus' aan (rechtsboven in beeld). Klik op 'Uitgepakte extensie laden'.

Facebook gebruik

Selecteer het uitgepakte mapje 'FeitoffictieExtensie' en klik het aan. De extensie verschijnt nu in je navigatiebalk en je kan hem daar vastpinnen.

Uitleg video's

Hoe te installeren

In deze video wordt het installeren van de webextensie in een schermopname uitgelegd.

Hoe te gebruiken

In deze video zie je hoe je de extensie gebruikt op Facebook.

extra hulp nodig?

Project

Feit of fictie

Kijk kritisch, volg de feiten

Feit of fictie is een campagne gericht op Generatie X (45–60 jaar) die Facebook gebruikt als belangrijkste nieuwsbron. Omdat Facebook geen content meer factcheckt en algoritmes gebruikers steeds dieper in filterbubbels trekken, is deze generatie extra kwetsbaar voor misleidende informatie en complottheorieën. Feit of Fictie biedt een laagdrempelige oplossing: een browser-extensie en de bijbehorende website. Het doel is niet om mensen van Facebook af te jagen, maar om ze met een beetje humor en een kritische blik bewuster te laten omgaan met wat ze dagelijks voorbij zien komen.

Missie

Generatie X helpen kritisch te kijken naar de betrouwbaarheid van content op Facebook, op een laagdrempelige en toegankelijke manier, zonder angst of polarisatie.

Visie

Een wereld waarin Facebook-gebruikers niet onbewust meegaan in misleidende informatie en complottheorieën, maar zelf de tools hebben om feiten van fictie te onderscheiden.

Contact

Facebook

Insta

email adres

Stakeholders

Facebook

Facebook is bewust gekozen als platform omdat Generatie X hier met 70% het meest actief is van alle sociale media platforms (Burghout, 2025). De beslissing van Meta in 2025 om factchecking af te schaffen maakt een interventie als Feit of fictie extra relevant: het platform beschermt de gebruiker steeds minder, waardoor externe tools noodzakelijker worden (Neurink, 2025).

Mediawijs

Mediawijs heeft een uitgebreid dossier over complotdenken en meerdere projecten en tools ontwikkeld die direct aansluiten bij mijn ontwerpcriteria. Mediawijs investeert al in vergelijkbare projecten zoals Facts4All en Whats New. Ik heb hen benaderd voor een interview en samenwerking.

Rijksoverheid

Nederlandse bevolking informeren over hoe om te gaan met misinformatie, nieuws en complottheorie-gerelateerde content. Ze kunnen in het project investeren en het werkelijkheid maken. Ze kunnen het groot maken door een samenwerking aan te gaan en het project breed in te zetten. De Rijksoverheid investeert al in vergelijkbare projecten zoals isdatechtzo.nl en BENEDMO. Dit laat zien dat er zowel politieke als financiële wil is voor een project als Feit of Fictie.

Bibliotheek

De Bibliotheek is een vertrouwde en laagdrempelige plek voor deze generatie, wat het een ideaal kanaal maakt om het project te verspreiden. Denk aan folders en stickers in de vestigingen, maar ook aan een samenwerking waarbij de Bibliotheek de webextensie en het campagnemateriaal van Feit of fictie integreert in hun bestaande digitale cursussen. Zo kunnen bibliotheekmedewerkers de extensie introduceren tijdens computerspreekuren of digicursussen, precies op het moment dat de doelgroep al bezig is met het leren omgaan met internet en sociale media.

Aangenaam,

Mijn naam is Nadua, en Feit of fictie is mijn afstudeer project.

Contact

Webshop

Help ook mee

Gebruik deze merchandise om de campagne door te zetten. Inspireer je omgeving om kritisch te kijken naar de informatie die ze online tegen komen. Blijf op je telefoon en in je koffie pauze ook kritisch.

Stickers

Kom je op straat onbetrouwbare informatie tegen, plak deze sticker! Herinner mensen om ook hier kritisch naar te kijken. Of plak de sticker overal waar jij hem wilt, om de campagne te promoten.

Stickers

Kom je op straat een sticker tegen die onbetrouwbare informatie verspreid. Herinner mensen om ook hier kritisch naar te kijken. Of plak de sticker overal waar jij hem wilt, om de campagne te promoten.

Mokken

Blijf tijdens je koffie pauze ook scherp/kritisch door de Feit of fictie mok. Inspireer je collega's dit ook te doen.

Telefoon hoesje

Gebruik je Facebook ook regelmatig op je telefoon? Dan is het Feit of fictie telefoonhoesje perfect voor jou. Ook in de mobile app blijf je kritisch denken.